هزینه تولید و سود گندم آبی و دیم در هکتار (بروز ۱۴۰۵)

گندم یکی از مهم‌ترین و استراتژیک‌ترین محصولات کشاورزی در ایران است و امنیت غذایی کشور تا حد زیادی به آن وابسته است. با توجه به نوسان قیمت نهاده‌های کشاورزی، داشتن یک برآورد دقیق از هزینه تولید این محصول برای کشاورزان، سیاست‌گذاران و حتی سرمایه‌گذاران برای محاسبه میزان سود اهمیت زیادی دارد.

در این مقاله، روند هزینه تولید و سود گندم آبی و دیم در هکتار را براساس داده‌های سال‌های گذشته بررسی می‌کنیم.

هزینه تولید گندم آبی در هکتار چقدر است؟

با بررسی داده‌های 10 گذشته (1403-1394) منتشر شده در وزارت جهاد کشاورزی متوجه شدیم که نسبت هزینه‌های تولید به درآمد کل گندم آبی (عملکرد در هکتار × قیمت هر کیلوگرم محصول) بصورت حدودی 67 درصد بوده است. میانگین عملکرد کشوری در هکتار هم در این بازه تاریخی حدود 3.7 تن در هکتار گزارش شده است. این عدد نشان می‌دهد که حدود 67 درصد درآمد کل صرف هزینه‌های مختلف کود، سم، بذر، ادوات و … می‌شود.

حال شما می‌توانید براحتی برای سال‌های دیگر هم هزینه‌های کل تولید گندم آبی در هکتار را تخمین بزنید.

به عنوان مثال :

براساس آمارنامه جهاد کشاورزی در سال 1403، میانگین عملکرد گندم آبی در هکتار برای کل کشور حدود 3.87 تن در هکتار گزارش شده است. قیمت تضمینی خرید این محصول هم در این سال حدود 17,500 تومان به ازای هر کیلوگرم بوده است. با ضرب عملکرد در قیمت محصول، به درآمد حدودی 67,000,000 تومان درهکتار می‌رسیم. اگر آن عدد 67 درصد نسبت هزینه به درآمدی که در بالا گفتیم را درنظر بگیریم یعنی 67 درصد این درآمد را صرف هزینه‌ها کنیم، هزینه تولید گندم آبی در هکتار در این سال زراعی حدود 45,000,000 تومان خواهد بود.

جدول نسبت هزینه تولید به درآمد کل گندم آبی

در جدول زیر نسبت هزینه‌های تولید به درآمد کل گندم آبی در هکتار برای 10 سال گذشته ارائه شده است.

به ستون نسبت هزینه‌های تولید به درآمد کل توجه کنید.

سال زراعی	میانگین عملکرد گندم آبی (تن در هکتار)	قیمت فروش هر کیلوگرم (تومان)	درآمد کل گندم آبی در هکتار (تومان)	هزینه تولید گندم آبی در هکتار (تومان)	نسبت هزینه به درآمد کل (درصد)
1394	3.27	1,175	3,836,571	2,915,074	76
1395	3.83	1,264	4,842,285	3,324,138	69
1396	3.93	1,308	5,137,274	3,407,783	66
1397	3.89	1,325	5,155,551	3,907,712	76
1398	4.04	1,728	6,978,662	4,852,075	69
1399	4.00	2,502	10,014,705	6,598,290	65
1400	3.30	5,059	16,714,936	10,928,976	65
1401	3.51	11,488	40,299,904	21,039,099	52
1402	3.68	14,537	53,554,308	34,610,734	64
1403	3.87	17,459	67,567,180	45,490,705	67

درآمد و سود گندم آبی در هکتار 1405

اگر میزان تولید گندم آبی در هکتار بر مبنای میانگین عملکرد 10 سال گذشته حدود 3.7 تن در هکتار درنظر گرفته شود و ازطرفی قیمت تضمینی خرید گندم در سال جدید 1405 حدود 50,000 تومان اعلام شده، براین اساس درآمد کل بدون درنظر گرفتن هزینه‌ها برای گندم آبی حدود 185,000,000 تومان خواهد بود. اگر طبق صحبت‌های بالا، 67 درصد این درآمد را صرف هزینه‌های تولید کنیم، سود خالص گندم آبی در هکتار حدود 61,000,000 تومان خواهد شد.

جدول درآمد و سود گندم آبی از سال 1394 تا 1403

براساس جدول زیر، حاشیه سود گندم آبی در هکتار حدود 33 درصد است. یعنی 33 درصد از درآمد کل، سود خالص است.

سال زراعی	میانگین عملکرد گندم آبی (تن در هکتار)	قیمت فروش هر کیلوگرم (تومان)	در آمد کل گندم آبی در هکتار (تومان)	هزینه تولید گندم آبی در هکتار (تومان)	سود خالص گندم آبی در هکتار (تومان)	حاشیه سود گندم آبی (درصد)
1394	3.27	1,175	3,836,571	2,915,074	921,497	24
1395	3.83	1,264	4,842,285	3,324,138	1,518,147	31
1396	3.93	1,308	5,137,274	3,407,783	1,729,491	34
1397	3.89	1,325	5,155,551	3,907,712	1,247,839	24
1398	4.04	1,728	6,978,662	4,852,075	2,126,587	30
1399	4.00	2,502	10,014,705	6,598,290	3,416,415	34
1400	3.30	5,059	16,714,936	10,928,976	5,785,960	35
1401	3.51	11,488	40,299,904	21,039,099	19,260,805	48
1402	3.68	14,537	53,554,308	34,610,734	18,943,574	35
1403	3.87	17,459	67,567,180	45,490,705	22,076,475	33

هزینه تولید و سود گندم دیم در هکتار

برای گندم دیم هم به سراغ داده‌های 10 سال گذشته (1403-1394) وزارت جهاد کشاورزی رفتیم. بررسی این داده‌ها هم نشان داد که نسبت هزینه‌های تولید به درآمد کل گندم دیم حدود 64  درصد است. این عدد نشان می‌دهد حدود 64 درصد درآمد کل گندم دیم صرف هزینه‌های تولید می‌شود.

با الگوی 64 درصد نسبت هزینه به درآمد کل گندم دیم، می‌توانید درآمد و سود این محصول را برای سال‌های دیگر هم محاسبه کنید. 64 درصد هزینه تولید و 36 درصد سود خالص.

سال زراعی	میانگین عملکرد گندم دیم (تن در هکتار)	قیمت فروش هر کیلوگرم (تومان)	در آمد کل گندم دیم در هکتار (تومان)	هزینه تولید گندم دیم در هکتار (تومان)	سود خالص گندم دیم در هکتار (تومان)	حاشیه سود گندم دیم (درصد)	نسبت هزینه به درآمد کل (درصد)
1394	1.04	1,175	1,215,815	958,388	257,427	21	79
1395	1.39	1,264	1,755,202	1,028,504	726,698	41	59
1396	1.05	1,308	1,372,904	1,147,799	225,105	16	84
1397	1.18	1,325	1,566,545	1,307,037	259,508	17	83
1398	1.37	1,728	2,365,384	1,619,211	746,174	32	68
1399	1.22	2,502	3,057,200	2,079,000	978,200	32	68
1400	1.18	5,059	5,974,679	3,258,992	2,715,688	45	55
1401	1.17	11,488	13,440,960	5,773,308	7,667,652	57	43
1402	1.29	14,537	18,738,193	10,459,098	8,279,095	44	56
1403	1.48	17,459	25,892,023	15,040,965	10,851,058	42	58

جزئیات هزینه‌های تولید گندم آبی در هکتار

در ادامه جزئیات هزینه‌های تولید گندم آبی در هکتار برای سال 1403 ارائه شده است. این داده‌ها در وزارت جهاد کشاورزی منتشر شده‌اند.

اجاره‌بهای زمین

در هر هکتار، مهم‌ترین عامل متغیر در هزینه تولید گندم آبی، وضعیت مالکیت زمین است. طبق داده‌ها، اجاره‌بها به‌تنهایی حدود ۳۳ درصد کل هزینه‌های تولید یک هکتار را تشکیل می‌دهد!

• زمین‌های استیجاری: کشاورزی که مستأجر است باید این مبلغ (۱۵ میلیون تومان) را نقداً پرداخت کند؛ همین موضوع باعث می‌شود هزینه تمام‌شده محصول برای او به‌طور محسوسی افزایش پیدا کند.
• زمین‌های ملکی: برای کشاورزان مالک، این مبلغ عملاً پرداخت نمی‌شود و بیشتر به‌عنوان «هزینه فرصت» در نظر گرفته می‌شود. در نتیجه، هزینه تولید برای کشاورز مالک در هر هکتار حدود ۱۵ میلیون تومان کمتر از کشاورز مستأجر است و همین موضوع به سود خالص بالاتری منجر می‌شود.

آماده‌سازی زمین

این مرحله شامل شخم عمیق، دیسک‌زنی، تسطیح (لولر) و پخش کود پایه است. هزینه‌ها در این بخش به‌طور مستقیم تحت تأثیر کرایه تراکتور، استهلاک ماشین‌آلات و قیمت سوخت قرار دارند.

مرحله کاشت

در این بخش، هزینه خرید بذر، ضدعفونی بذر و کار با دستگاه بذرکار محاسبه می‌شود. استفاده از بذر اصلاح‌شده با اینکه هزینه را بالا می‌برد، اما معمولاً توصیه می‌شود.

مرحله داشت (رسیدگی و مراقبت)

بعد از اجاره زمین، این مرحله یکی از پرهزینه‌ترین بخش‌های تولید است. هزینه آب‌بها، کوددهی و مبارزه با آفات و علف‌های هرز در این قسمت قرار می‌گیرد. افزایش قیمت کود و سموم در سال‌های اخیر باعث رشد محسوس هزینه‌های این بخش شده است.

مرحله برداشت

این هزینه بیشتر شامل کرایه کمباین و همچنین حمل‌ونقل محصول از مزرعه تا سیلو یا مراکز خرید تضمینی است.

بیمه محصولات کشاورزی

مقایسه هزینه کل یک هکتار بر اساس مالکیت زمین

این جدول مهم‌ترین دغدغه کشاورزان (تفاوت زمین ملکی و اجاره‌ای) را در یک نگاه نشان می‌دهد.

وضعیت زمین	مجموع هزینه در یک هکتار (تومان)
زمین استیجاری	۴۵,000,۰۰۰
زمین ملکی	۳۰,000,۰۰۰
تفاوت (هزینه اجاره)	۱۵,000,۰۰۰

تغییرات هزینه‌های تولید در سال‌های مختلف

در بخش زیر نمودار تغییرات هزینه‌های تولید در سال‌های مختلف قرار داده شده است. این نمودار به‌خوبی نشان می‌دهد هزینه‌های جاری کشاورزان با چه سرعتی در حال افزایش است و چرا مدیریت بهره‌وری، بیش از هر زمان دیگری برای حفظ حاشیه سود اهمیت دارد.

نتیجه‌گیری

در این بین، کشاورزانی که در زمین‌های استیجاری فعالیت می‌کنند، بیشترین فشار مالی را تحمل می‌کنند. در چنین شرایط تورمی، راه اصلی برای حفظ سودآوری، افزایش بهره‌وری با مدیریت اصولی و استفاده بهتر از درآمد محصولات جانبی مثل کاه است.

نکته محاسباتی : در میانگین‌گیری داده‌های 10 سال گذشته از روش TrimMean استفاده کردیم.

اگر در زمینه هزینه‌ها و درآمد گندم آبی و دیم سوال، نظر و تجربه‌ای دارید با ما به اشتراک بگذارید.