سن در هر شغلی معنای خودش را دارد. در بسیاری از حرفهها، بالا رفتن میانگین سنی نشانهای از انباشت تجربه و دانش است. اما همین عدد وقتی در بخش کشاورزی به ۵۳ سال میرسد، دیگر نمیتوان آن را با «پختگی» توجیه کرد. این رقم، زنگ خطری است برای امنیت غذایی کشور.
براساس آخرین سرشماری انجام شده در بخش کشاورزی در سال 1403، میانگین سن کشاورزان ایران ازطرف سازمان آمار ایران حدود 53 سال اعلام شده است.
واقعیت کنونی کشاورزی ایران این است: زمینها بر دوش نسلی میچرخند که کمکم از چرخه تولید خارج میشوند، در حالی که جوانان نهتنها جایشان را نمیگیرند، بلکه هر سال بیشتر از روستا و خاک فاصله میگیرند.
فناوریای که زبان مشترک ندارد!
کشاورزی مدرن دیگر فقط با بیل و گاوآهن اداره نمیشود. پهپادهای سمپاش، حسگرهای هوشمند رطوبت خاک، سیستمهای آبیاری مبتنی بر اینترنت اشیاء، ابزارهای رایج مزارع پیشرفته دنیا هستند.
مشکل اینجاست که کشاورز مسنتر، بهطور طبیعی تمایل کمتری به ریسک و تغییر دارد. ترجیحش این است که همان مسیر آشنا را ادامه دهد؛ همان روشی که سالهاست جواب داده، حتی اگر کارآمدترین گزینه نباشد. نتیجه عملی این وضع چیست؟ مصرف بیشتر آب، بازدهی پایینتر در هکتار، و عقب ماندن از معیارهای کشاورزی پایدار.
چرا جوانان زمین پدری را رها میکنند؟
این کوچ از روستا و بیتمایلی نسل جدید به ادامه شغل کشاورزی، یک تصمیم احساساتی نیست. پشتش دلایل محکمی هست:
- اقتصاد ناجور: هزینههای سنگین نهادهها در برابر سودی که بعد از عبور از چند دست واسطه به کشاورز میرسد، عملاً کشاورزی را یک سرمایهگذاری پرریسک و کمبازده نشان میدهد.
- بحران آب: خشکسالیهای مکرر و کاهش تدریجی منابع آبی، امنیت تولید را بیش از پیش زیر سوال برده است.
- منزلت اجتماعی از دست رفته: در نگاه عمومی، کشاورزی هنوز با تصویر کار طاقتفرسا و کمدرآمد گره خورده، نه با ایده یک کسبوکار تخصصی و مدرن.
راهحل: تعریف کشاورزی را عوض کنیم!
اگر میخواهیم جوانان به کشاورزی برگردند، باید تصویری که از این حرفه در ذهنشان هست تغییر کند. باید کشاورزی از یک فعالیت سنتی و فرساینده، به یک صنعت دانشبنیان با پتانسیل درآمدزایی واقعی تبدیل شود، همان چیزی که در دنیا با عنوان تکنولوژی کشاورزی شناخته میشود.
حمایت از استارتاپهای کشاورزی، تسهیلات ارزانقیمت برای فارغالتحصیلان علاقهمند به این حوزه، و ایجاد مسیر فروش مستقیم بدون واسطه، ابزارهایی هستند که میتوانند معادله را تغییر دهند.
جوانی که ببیند مدیریت یک مزرعه با داده، نرمافزار و تجهیزات هوشمند انجام میشود و درآمد قابل قبولی دارد، دیگر دلیلی برای فرار از خاک نمیبیند.
در پایان
میانگین سنی ۵۳ سال یعنی پنجره انتقال تجربه از نسل فعلی به نسل بعدی دارد بسته میشود. اگر همین امروز برای ورود جوانان به کشاورزی برنامهریزی جدی نکنیم، نه فقط استقلال غذایی کشور لرزان میشود، بلکه تأمین ابتداییترین نیازهای سفره مردم به واردات وابسته خواهد شد. امنیت غذایی پایه امنیت ملی است، و این پایه نه با دستهای خسته، بلکه با فکر و انرژی نسل جدید محکم میماند.
