تریکودرما یکی از مهمترین قارچهای مفید در کشاورزی مدرن است که بهطور طبیعی در خاک حضور دارد و توانایی بالایی در تعامل با ریشه گیاهان دارد. چیزی که این قارچ را از دیگر عوامل زیستی متمایز میکند، تأثیر همزمانش بر چند بخش مختلف است؛ رشد گیاه، سلامت خاک و کنترل بیماریها. به همین دلیل در سیستمهای کشاورزی پایدار و ارگانیک جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
فهرست مطالب
در سالهای اخیر این قارچ مفید توسط شرکتهای مختلف تولید و به بازار عرضه شده است.
کلونیزاسیون ریشه و تعامل با گیاه
گونههای مختلف تریکودرما قابلیت کلونیزه کردن سطح ریشه و ناحیه ریزوسفر را دارند. این کلونیزاسیون بهصورت همزیستی غیر بیماریزا انجام میشود و در نتیجه آن، یک ارتباط فعال بین قارچ و گیاه شکل میگیرد که فعالیتهای فیزیولوژیک گیاه را تغییر داده و زمینه را برای رشد بهتر و مقاومت بیشتر فراهم میکند.
کنترل زیستی بیماریها
یکی از اصلیترین اثرات تریکودرما، کنترل زیستی پاتوژنهای خاکزاد است. این قارچ برای این منظور از چند روش همزمان استفاده میکند.:
- تولید متابولیتهای ضد میکروبی مثل تریکودرمین و دیگر ترکیبات بازدارنده که رشد قارچهای بیماریزا را محدود میکنند.
- رقابت بر سر فضا و مواد غذایی در ناحیه ریشه، که شرایط را برای استقرار عوامل بیماریزا دشوار میکند.
- پارازیتیسم مستقیم روی قارچهای مضر و تجزیه آنها
تحریک سیستم دفاعی گیاه
تریکودرما فراتر از یک رقیب برای عوامل بیماریزاست. پس از کلونیزاسیون، گیاه وارد وضعیت مقاومت سیستمیک القایی میشود؛ حالتی که در آن پاسخ دفاعی گیاه در برابر حملات بعدی بیماریزاها و حتی تنشهای محیطی مانند شوری و خشکی، سریعتر و مؤثرتر خواهد بود.
تولید فیتوهورمونها و تحریک رشد
تریکودرما ترکیباتی شبیه به هورمونهای گیاهی مثل اکسینها و جیبرلینها تولید میکند که نقش مستقیمی در رشد گیاه دارند. نتیجه این فرآیند بهشکل توسعه بهتر ریشه، افزایش انشعابات ریشهای و بهبود توان جذب آب و مواد غذایی خود را نشان میدهد. به بیان سادهتر، گیاهی که با تریکودرما در تعامل است، سیستم ریشهای قویتر و کارآمدتری خواهد داشت.
بهبود جذب عناصر غذایی
تریکودرما از طریق ترشح اسیدهای آلی و سیدروفورها، دسترسی گیاهان به مواد غذایی را افزایش میدهد. این کار باعث آزادسازی فسفر تثبیتشده در خاک و بالا رفتن قابلیت جذب ریزمغذیهایی مثل آهن و روی میشود. نهایتا راندمان مصرف کودها بهبود یافته و وابستگی به کودهای شیمیایی کم میشود.
اصلاح ساختار خاک و افزایش حاصلخیزی
اثر تریکودرما به گیاه خاتمه پیدا نمیکند. فعالیتهای متابولیکی این قارچ از طریق تجزیه مواد آلی پیچیده، به تشکیل هوموس و افزایش کربن آلی خاک کمک میکند. حاصل آن بهبود ساختار خاک، افزایش تهویه و نفوذپذیری، و بالا رفتن ظرفیت نگهداری آب است؛ تغییراتی که در بلندمدت باعث پایداری خاک میشود.
جمعبندی
تریکودرما یک عامل زیستی چندمنظوره هست که همزمان بر کنترل بیماریها، تحریک رشد گیاه و بهبود خاک اثر میگذارد. استفاده هدفمند از این قارچ در برنامههای تغذیه و مدیریت خاک میتواند اثر زیادی در افزایش بهرهوری و کاهش وابستگی به کودها و سموم شیمیایی داشته باشد.
