زمین زیر پایمان داستانی دارد که اگر یاد بگیریم بخوانیمش، میتواند سالها وقت، هزینه و انرژیمان را نجات بدهد. بسیاری از کشاورزان و باغداران، بذر و نهال را میکارند بدون اینکه بدانند خاک زمینشان اصلاً برای آن محصول مناسب هست یا نه. نتیجه؟ محصولی که باید پربار باشد، نزار و کمبازده میماند.
فهرست مطالب
یکی از مهمترین ویژگیهایی که تعیین میکند چه گیاهی در یک زمین موفق میشود، بافت خاک است. بافت خاک به ترکیب ذرات معدنی تشکیلدهنده آن، یعنی ماسه (sand) ، سیلت (silt) و رس (clay) گفته میشود. نسبت این سه ذره به یکدیگر مشخص میکند که خاک چقدر آب نگه میدارد، ریشه گیاه چقدر راحت در آن نفوذ میکند و چه میزان هوا به آن میرسد.
اگر میخواهید بدانید کدام بافت خاک برای چه محصولی مناسب است، این مقاله به دردتان میخورد.
سه اثر مهم بافت خاک در کشاورزی
- ظرفیت نگهداری آب: خاکهای رسی آب را مدت طولانی نگه میدارند اما ممکن است خفگی ریشه ایجاد کنند. خاکهای ماسهای آب را سریع از دست میدهند و به آبیاری مکرر نیاز دارند.
- نفوذپذیری ریشه: در خاکهای سبک، ریشه راحت گسترش پیدا میکند. در خاکهای سنگین، رشد ریشه کند و دشوار میشود.
- ذخیره مواد غذایی: خاکهای رسی عناصر غذایی را بهتر نگه میدارند اما در صورت بد مدیریت شدن، این مواد برای گیاه قابل دسترس نخواهند بود.
مناسبترین محصولات برای انواع بافت خاک
در جدول زیر، پنج گروه اصلی بافت خاک از سبکترین تا سنگینترین آورده شده، همراه با محصولات مناسب هر بافت و نکات مدیریتی که باید به آنها توجه کرد:
| بافت عمومی خاک | کلاسهای بافتی | محصولات باغی مناسب | محصولات زراعی مناسب |
|---|---|---|---|
| خاکهای ماسهای (بافت سبک) | شنی (Sand)، شن لومی (Loamy sand) | هندوانه، خربزه، طالبی، توتفرنگی، درختان میوه با ریشه سطحی (در صورت آبیاری مداوم) | بادام زمینی، سیبزمینی زودرس، هویج، پیاز، سبزیجات برگی زودرس |
| خاکهای لومی (بافت نسبتاً سبک) | لوم شنی (Sandy loam) | پسته، بادام، انگور، انجیر، انار، زیتون، زعفران، آووکادو | سیبزمینی، چغندرقند، هویج، پیاز، زیره، مریمگلی و سایر گیاهان دارویی |
| خاکهای لومی (بافت متوسط) | لومی (Loam)، لوم سیلتی (Silt loam)، سیلتی (Silt) | سیب، گلابی، گیلاس، آلبالو، گردو، مرکبات، هلو، شلیل، توتفرنگی، تمشک، شاهتوت | گندم، جو، ذرت، یونجه، کلزا، آفتابگردان، چغندرقند، کاهو، اسفناج، کلم و سایر سبزیجات برگی |
| خاکهای لومی (بافت نسبتاً سنگین) | لوم رسی شنی، لوم رسی (Clay loam)، لوم رسی سیلتی | گوجهفرنگی، خیار، خرمالو، زردآلو، آلو، کیوی | پنبه، سویا، حبوبات (نخود، لوبیا، عدس)، سورگوم |
| خاکهای رسی (بافت سنگین) | رس شنی، رس سیلتی، رسی (Clay) | عموماً برای احداث باغهای وسیع توصیه نمیشود (مگر برخی ارقام خاص مثل «به» یا گلابی روی پایههای مقاوم) | برنج، نیشکر، باقلا، کنجد |
خاک زیر پای ما بیتفاوت نیست. هر بافتی زبان خودش را دارد و محصول خاص خودش را میطلبد. وقتی این رابطه را بشناسیم، نه تنها محصول بهتری برداشت میکنیم، بلکه از اتلاف آب، کود و وقت هم جلوگیری میکنیم. انتخاب هوشمندانه محصول بر اساس بافت خاک، یکی از گامهای مهم در کشاورزی است.
