زیره سبز یکی از ارزشمندترین گیاهان ادویهای و دارویی کشور است. در این مقاله، براساس آخرین آمارهای رسمی وزارت جهاد کشاورزی و نرخ روز بازار در سال ۱۴۰۵، به بررسی درآمد و سودآوری این محصول میپردازیم.
فهرست مطالب
آمار کشت و تولید زیره سبز در ایران
برای درک بهتر پتانسیل اقتصادی این محصول، ابتدا باید نگاهی به تراز تولید آن در کشور داشته باشیم. بر اساس آخرین دادههای آماری رسمی وضعیت سطح زیر کشت، عملکرد و کل تولید زیره سبز در ایران بصورت زیر است.
| شاخص ارزیابی | کشت دیم | کشت آبی | جمع کل |
|---|---|---|---|
| سطح زیر کشت (هکتار) | ۹,۰۱۷ | ۱۵,۶۸۸ | ۲۴,۷۰۵ |
| میزان تولید (تن) | ۲,۱۱۹ | ۱۱,۴۳۸ | ۱۳,۵۵۷ |
| میانگین عملکرد (کیلوگرم در هکتار) | ۲۳۵ | ۷۲۹ | – |
براساس آمارهای کل کشور، بیشتر از ۶۳ درصد از مزارع زیره سبز به صورت آبی است و به دلیل عملکرد بالاتر در هکتار (حدود 700 کیلوگرم در مقابل 230 کیلوگرم دیم)، سهم عمده تولید کشور را شامل میشود.
در بین استانهای مختلف کشور، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی و سمنان از قطبهای اصلی تولید زیره سبز هستند.
درآمد ناخالص زیره سبز در سال 1405
درحال حاضر و در سال ۱۴۰۵، میانگین قیمت هر کیلوگرم زیره سبز در بازار حدود ۴۵۰,۰۰۰ تومان است. با ضرب این قیمت در میانگین عملکرد هکتاری ثبتشده در آمار رسمی ، میتوان درآمد ناخالص هر هکتار را به تفکیک نوع کشت محاسبه کرد:
- درآمد ناخالص زیره سبز در کشت دیم: با میانگین برداشت 200 تا 300 کیلوگرم در هکتار ، درآمد ناخالص حاصل از هر هکتار زیره دیم حدود 90,000,000 تا 135,000,000 تومان خواهد بود.
- درآمد ناخالص زیره سبز در کشت آبی: با میانگین برداشت 700 تا 900 کیلوگرم در هکتار، درآمد ناخالص حاصل از هر هکتار زیره آبی حدود 315,000,000 تا 405,000,000 تومان میشود.
توجه : قیمتهای درج شده در بالا، درآمد ناخالص بوده و هزینههای تولید در آنها لحاظ نشده است.
هزینهها و سود خالص زیره سبز در هر هکتار
برای محاسبه سود خالص زیره سبز در هکتار، باید هزینههای تولید را از درآمد ناخالص کم کنیم.
هزینههای مزرعه زیره سبز شامل آمادهسازی زمین، خرید بذر، کوددهی، سمپاشی، آبیاری (برای مزارع آبی) و از همه مهمتر، هزینه کارگری در زمان برداشت است.
بصورت میانگین، هزینههای مزارع زیره سبز بین ۲5 تا ۳۵ درصد از کل درآمد ناخالص را شامل میشود. یعنی 25 تا 35 درصد درآمد ناخالص کل صرف هزینه های تولید میشود. برهمین اساس، برآورد سود خالص زیره در هر هکتار بصورت زیر است:
سود خالص زیر سبز (کشت دیم)
- هزینه تقریبی تولید: حدود 27 تا 40 میلیون تومان در هکتار
- سود خالص برآورد شده: حدود 63 تا 95 میلیون تومان در هکتار
سود خالص زیر سبز (کشت آبی)
- هزینه تقریبی تولید: حدود 90 تا 120 میلیون تومان در هکتار
- سود خالص برآورد شده: حدود 225 تا 285 میلیون تومان در هکتار
نکته مهم: آمار و ارقام این مقاله میانگین عملکرد کشوری است. و در شرایط و مناطق مختلف قابل تغییر است. با مدیریت صحیح اصول تغذیه، آبیاری و مبارزه اصولی آفات و بیماریها میتوان به عملکردهای بالای یک تن در هکتار در مزارع آبی رسید. این یعنی سود خالص میتواند از ۳۵۰ میلیون تومان در هر هکتار هم بالاتر برود.
نتیجهگیری
کشت زیره سبز در سال ۱۴۰۵، با توجه به نرخ ۴۵۰,۰۰۰ تومانی هر کیلوگرم، جزو سودآورترین انتخابهای کشاورزی در کشور است. این گیاه کمنیاز، هم در مزارع آبی سود خوبی دارد (در حدود ۲۵۰ میلیون تومان به ازای هر هکتار) و هم در زمینهای دیم و کمبازده.
