توجه به بافت و رفتار خاک در مدیریت آبیاری اهمیت دوچندانی دارد و میتواند راندمان تولید را افزایش دهد. آبیاری در خاکهای سبک و شنی چالشهای زیادی دارد. این خاکها اگرچه تهویه خوبی دارند ولی در نگهداری آب و عناصر غذایی خیلی ضعیف عمل میکنند.
فهرست مطالب
در این شرایط اگر بصورت اصولی آبیاری مدیریت نشود، بخش زیادی از کود، آب و نهایتا سرمایه از دست میرود. در این مقاله، قصد داریم یک روش جذاب برای آبیاری در شرایط خاک سبک و شنی به اسم «آبیاری پالس» را توضیح دهیم.
قبل از هر چیزی به یک سوال جواب بدهیم.
بهترین سیستم آبیاری در خاک سبک چیست؟
| سیستم آبیاری | کارایی (درصد) | نحوه توزیع آب |
|---|---|---|
| غرقابی | 60 – 40 | جریان آب روی سطح خاک |
| بارانی | 80 – 70 | پاشش تحت فشار به صورت قطرات باران |
| قطرهای | 95 – 85 | ورود قطرهای و آرام آب به محیط ریشه |
روشهای بارانی یا غرقابی برای خاکهای سبک اصلاً مناسب نیستند، چون به دلیل بافت سبک خاک، آب و کود را به سرعت از دسترس ریشه خارج میکنند. جواب این سؤال نسبتاً روشن است، آبیاری قطرهای، اما نه آبیاری قطرهای که عموم کشاورزان اجرا میکنند. بهترین سیستم آبیاری در خاک سبک و شنی، آبیاری قطرهای پالسی است.
چالش آبیاری قطرهای مداوم در خاکهای شنی
در سیستمهای قطرهای معمولی، آب چند ساعت پیوسته روی خاک میچکد. در خاکهای شنی، چون ذرات درشت هستند، نیروی گرانش کاملاً غالب میشود و آب را مستقیم به عمق زمین میکشد. نتیجه این اتفاق، ایجاد یک «پیاز رطوبتی باریک و عمیق» زیر خاک است که دو مشکل جدی ایجاد میکند:
- هدررفت آب و کود: مواد غذایی و آب قبل از اینکه جدب ریشه شوند، از محیط توسعه آن خارج میشوند.
- خشک ماندن ریشههای جانبی: ریشههای افقی که نقش اصلی جذب عناصر را دارند، به رطوبت کافی دسترسی نخواهند داشت.
اگر این آبیاری قطرهای با یک تایمر هوشمند بصورت پالس اجرا شود، نتیجه به مراتب بهتری حاصل خواهد کرد.
تکنیک «آبیاری پالس» چیست؟
آبیاری پالس (Pulse Irrigation) به معنی تقسیم کردن یک دوره آبیاری طولانی مدت به چندین دوره کوتاه «روشن» و «خاموش» متناوب است.
یک مثال: اگر مزرعه شما نیاز به 2 ساعت آبیاری دارد، به جای اینکه سیستم را 2 ساعت به طور مداوم روشن بگذارید، آن را به 4 بازه ۳۰ دقیقهای (یا دورههای کوتاهتر مثل ۱۵ دقیقه روشن و ۱۵ دقیقه خاموش) تقسیم کنید.
چرا آبیاری پالس معجزه میکند؟
دلیل موفقیت این روش به همان زمانهای خاموشی و استراحت سیستم برمیگردد. وقتی جریان آب به مدت مثلاً ۱۵ دقیقه قطع میشود، باعث اتفاقات زیر میشود:
- فعال شدن نیروی مویینگی: با قطع شدن جریان مستقیم آب، سرعت نفوذ عمودی آب کاهش پیدا میکند. در این زمان، «نیروی مویینگی خاک» فرصت پیدا میکند تا آب موجود را به جای فرستادن به عمق، به صورت افقی و عرضی در بین ذرات خاک پخش کند.
- تشکیل پیاز رطوبتی پهن: با تکرار چرخههای روشن و خاموش، رطوبت به صورت افقی پخش میشود و یک پیاز رطوبتی پهن، حجیم و یکنواخت ایجاد میکند تا همه ریشهها از آن استفاده کنند.
آبیاری به روش پالس در خاکهای سبک چه فوایدی دارد؟
- بهبود توسعه ریشه: با افزایش پخش افقی رطوبت در خاک، ریشههای جانبی هم رشد میکنند.
- صرفهجویی در مصرف آب: میزان تبخیر و نفوذ عمقی بطور قابل توجهی کم میشود.
- جلوگیری از آبشویی کود: کودها همراه با آب به عمق خاک شسته نمیشوند و در ناحیه رشه جذب میشوند.
- تنفس بهتر ریشه: در زمانهای خاموشی آبیاری، هوای کافی به ریشه میرسد و بهتر تنفس کرده و جذب موثری خواهد داشت.
نکات مهم برای اجرای موفق آبیاری پالس
- اجرای دستی آبیاری پالس (قطع و وصل کردن مداوم سیستم) کاری طاقت فرصا هست و ممکن است باعث آسیب به سیستم شود. برای اینکار از تابلوهای اتوماسیون برای قطع و وصل اتوماتیک سیستم آبیاری استفاده کنید.
- فرمول ثابتی برای همه خاکها از لحاظ زمانی وجود ندارد، ولی معمولاً بازههای ۱۵ تا ۳۰ دقیقه روشن/خاموش گزینه مناسبی است.
- در سیستم پالس، لولهها مداوم پر و خالی میشوند. مطمئن شوید که اتصالات لولهها و قطرهچکانها قابلیت تحمل این قطع و وصلی را داشته باشند.
جمعبندی
یک نکته کلیدی: مدیریت صحیح آبیاری و کوددهی در خاکهای سبک و شنی به معنی مصرف زیاد آب یا کود نیست، بلکه هوشمند در مصرف آنها هست. یکی از کارآمدترین روشها در این شرایط، تکنیک آبیاری قطرهای پالس است که با یک تغییر در زمانبندی، کارایی مصرف آب و کود را چندبرابر افزایش میدهد.
